Jak wygląda Święto Zmarłych na dalekich antypodach?
- Kiedy przez 15 lat mieszkałem w Wielkiej Brytanii to świętowano głównie Halloween, choć wielu Brytyjczyków mówiło mi, że kiedyś wcale tak nie było i też obchodzono Święta Zmarłych, głównie z myślą o bliskich Zmarłych – opowiada Dariusz Sipowski z Łomży, który 3 lata mieszka z żoną z Filipin w Australii. Dzięki temu, dowiemy się więcej o tradycji świętowania dla uczczenia pamięci przodków na półkuli wschodniej. Natomiast student Pedro Cadena z kierunku koordynacja logistyki w Kolumbii przybliży tradycję wspominania Zmarłych w Ameryce Południowej półkuli zachodniej.
W Wielkiej Brytanii, leżącej na wyspach około półtora tysiąca km na zachód od Polski, z racji Dnia Wszystkich Świętych 1. listopada nie ma dnia wolnego. Przygotowaniom nie towarzyszą porządki na cmentarzach ani odwiedziny na grobach z kwiatami i zniczami. Ale w kościołach anglikańskich i katolickich odprawiane są msze z tej okazji. Natomiast wpisane w obyczaje od czasu średniowiecza jest przebieranie się w zabawne lub straszne stroje na Halloween – wigilię Wszystkich Świętych 31. października, gdy za modlitwę za zmarłych biedni dostawali pieniądze i soul cakes (ciastka duszy).
W XIX w. z emigrującymi do Ameryki Szkotami i Irlandczykami Halloween dotarł do USA, stając się na początku XX w. powszechny. Zwyczaj zabawy w przebieranie i zbieranie datków i słodyczy rozprzestrzenił się w połowie XX w. tak bardzo, że ludzie bawili się w udawanie duchów w całym kraju. Z Ameryki komercyjnie słodki Halloween ruszył do Europy, Azji i Ameryki Południowej. W Polsce i Łomży nieraz widziane są dynie ze świeczką w środku (ślad legendy irl. o skąpym Jacku).
Rozsypują ryż na stole, aby witać wizytujące dusze
Filipiny to państwo - archipelag na ponad 7 tysiącach wysp, położone ok. 10 tysięcy km od Polski. Leży na morzach między Chinami a Indonezją i Australią i liczy 117 milionów mieszkańców - o 70 milionów więcej, niż jest nas w Ojczyźnie. W Święto Zmarłych Filipinki i Filipińczycy zbierają się na cmentarzu, obok grobów bliskich, przynoszą jedzenie, rozmawiają o Zmarłych i wspominają ich. Zapalają świeczki, zwykle z wosku (nie znicze), aby światło doprowadziło Zmarłego do nich, gdzie czeka na Ducha talerzyk na grobie z porcją jedzenia. Siedzą koło grobu kilka godzin, czasem nawet nocują / campingują. Odchodząc z cmentarza, przy bramie zbierają i palą suche liście, przeważnie z mango, które dają biały dym. Tym dymem „obmywają się”, by nie przyprowadzić do domu za sobą złych duchów. - Filipińczycy wierzą w bardzo wiele różnych duchów i demonów – opisuje Dariusz Sipowski. - Myślę, że wiele z wierzeń przetrwało sprzed czasu, jak na wyspy Hiszpanie pod wodzą Magellana zaczęli zaprowadzać katolicyzm, co często było robione siłą i podstępem. Sam Magellan zginął w Cebu. Gdy filipińska rodzina wróci z cmentarza, wtedy w domu robią oferowanie jedzenia dla Zmarłych i ołtarzyk, często ze zdjęciem Zmarłego. Rozsypują ryż na stole, aby witać wizytujące dusze. Ktoś ze starszyzny, kto zna się na modlitwie, modli się, aby przywołać Zmarłych. Nie każdy wie, jak te modlitwy prowadzić. U mojej żony w domu robi to jej tata Jose. Po modlitwie wszyscy jedzą, rozmawiają, cieszą się obecnością. Cmentarze / groby na Filipinach wyglądają różnie, bo jest dużo różnych grup, języków, tradycji. Np., w pewnym regionie wiesza się ciała na zboczach gór. Na Palawanie widziałem, jak zostawia się Zmarłego w domku z bambusa, a rodzina przenosi się w inne miejsce. Najczęściej można spotkać cmentarze z grobami z betonu, wylanego jak półki na trumny: wsuwa się trumnę, zamurowuje, pisze się dane Zmarłego i często dodaje zdjęcie. Kiedy jestem na Filipinach zawsze mam uczucie, że świat tam jest o wiele bogatszy, żywszy, tajemniczy. Za każdym drzewem, palmą, rośliną coś się kryje, żyje, słychać dźwięk, jaki trudno przypisać do czegoś, co się zna. Filipińczycy są wrażliwi na to i choć często to katolicy (muzułmanie są na południu), to wierzą w wiele stworzeń, jak straszna Aswang, na która wzdrygają się zwłaszcza w nocy. Halloween jest obecny w miastach, w centrach handlowych, ale przeważnie tylko tam. W Australii Halloween też jest bardzo obecne. Ale nie wśród najstarszej znanej ludzkiej cywilizacji - kultury ludzi rodowitych w Australi: Aboriginal and Torres Strait Islander Peoples of Australia. Ci wierzą w tzw. Dreamtime.
Mogiły z trawą i kwiatami i „muros de bóvedas”
Pedro Cadena w tym roku nie uczestniczył z Rodziną w Święcie Zmarłych. - Se visitan, cuando se puede: cumpleaños, aniversarios, Semana Santa, Día de los Difuntos en 2 de noviembre – opisuje po hiszpańsku Kolumbijczyk z Santa Marta. Zmarłych się odwiedza, gdy jest to możliwe: z okazji urodzin, rocznic, świąt wielkanocnych, zaduszek (2. listopada). 2. listopada jest ważnym, ale nie tak znaczącym świętem narodowym jak w Polsce. Pedro zna cmentarze, na których są mogiły ziemne, obsadzone trawą i kwiatami, np.: lilie, róże, goździki, słoneczniki, zależnie od regionu i pory roku (widać na zdjęciu, że na grobie są tabliczki, że Zmarłego się nie zapomni, kocha i będzie pamiętać). - Na niektórych grobach są światełka i mnóstwo kwiatów – opisuje Pedro. - Grób mojego Taty jest zupełnie inny, dlatego, że znajduje się niedaleko plaży w Santa Marta. Nie ma tam trawy: jest tylko betonowa płyta, za którą znajduje się nisza w ścianie na trumnę. Nisz jest bardzo dużo, układanych pionowo i poziomo w rzędach. Są to pochówki popularne w miastach. „Los nombres y fechas van grabados, pero no siempre hay foto del difunto. Se ven más variadas: algunas sencillas, otras con adornos, pero menos estandarizadas. Muros de bóvedas, que es el tipo de entierro muy típico de Colombia y muchos países de Latinoamérica”. Tablice nisz są różne, a „sklepione ściany” częste w krajach Ameryki Łacińskiej. - Cada nicho tiene su placa, a veces una foto, flores, velas, y algunas familias le ponen adornos o pinturas – opisuje zdobienia tablic malowidłami student Pedro. - Se ven muy personalizado, cada familia...En Colombia hay variedad: nichos, bóvedas, entierros bajo tierra, flores distintas según la zona, y cada familia decora a su manera... A skracając – co kraj, to obyczaj.
Mirosław R. Derewońko
tel. red. 696 145 146






