Zdrowie psychiczne coraz częściej wyłącza pracowników z pracy
Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania stają się jednym z ważniejszych wyzwań dla rynku pracy. Z najnowszych danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że w 2025 roku lekarze coraz częściej wystawiali zwolnienia lekarskie z tego powodu. ZUS informuje, że w całym kraju wystawiono ponad 1,8 mln takich zaświadczeń, co przełożyło się na około 34 mln dni absencji chorobowej. W przeliczeniu oznacza to ponad 93 tys. lat spędzonych na zwolnieniach lekarskich.
ZUS w komunikacie dotyczącym absencji chorobowej w 2025 roku zauważa, że zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania były drugą najczęstszą przyczyną dni absencji z tytułu choroby własnej — po chorobach układu mięśniowo-szkieletowego. Odpowiadały za 14,1 proc. ogółu dni absencji, czyli 34,1 mln dni. Rok wcześniej ich udział wynosił 12,6 proc., co oznacza wzrost o 1,5 punktu procentowego.
W województwie podlaskim skala wzrostu jest szczególnie widoczna. Jak wynika z komunikatu regionalnego ZUS, w 2025 roku do placówek w regionie wpłynęło blisko 33 tys. zwolnień z powodu zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania. To o 41 proc. więcej niż w 2022 roku. Liczba dni absencji wzrosła w tym samym czasie o 47 proc. — z niemal 416,4 tys. do 610,5 tys. dni.
Najczęściej wskazywanymi rozpoznaniami były reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne, inne zaburzenia lękowe oraz epizody depresyjne. W samym Podlaskiem reakcja na ciężki stres odpowiadała za 145,9 tys. dni zwolnień, zaburzenia lękowe za blisko 114 tys. dni, a epizody depresyjne za 54,4 tys. dni. Także w danych krajowych ZUS reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne znalazły się wysoko wśród przyczyn najdłuższej absencji, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.
Warto podkreślić, że dane o zwolnieniach lekarskich nie mierzą bezpośrednio liczby wszystkich osób chorujących psychicznie. Pokazują jednak, jak często problemy psychiczne przekładają się na niezdolność do pracy.
Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje, że praca może wspierać zdrowie psychiczne, ponieważ daje poczucie celu, stabilność, relacje społeczne i strukturę dnia. Jednocześnie brak odpowiednich struktur i wsparcia w miejscu pracy może pogarszać dobrostan, obniżać zdolność wykonywania obowiązków i zwiększać absencję.
Ryzyka dla zdrowia psychicznego w pracy, określane jako ryzyka psychospołeczne, obejmują m.in. nadmierne obciążenie obowiązkami, zbyt szybkie tempo pracy, długie lub nieelastyczne godziny, brak wpływu na sposób wykonywania zadań, niewystarczające wsparcie przełożonych i współpracowników, przemoc, nękanie, dyskryminację, niejasne role oraz konflikt między życiem zawodowym a prywatnym.
Podobnie opisuje to Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy wskazując, że stres w pracy pojawia się wtedy, gdy wymagania i warunki pracy przekraczają aktualne możliwości pracownika. W modelu stresu Roberta Karaska szczególnie ryzykowne są wysokie wymagania połączone z niską kontrolą nad pracą i niskim wsparciem społecznym.
Z perspektywy prawa pracy zdrowie psychiczne nie powinno być traktowane wyłącznie jako prywatna sprawa pracownika. Państwowa Inspekcja Pracy przypomina, że zgodnie z art. 207 § 2 Kodeksu pracy pracodawca ma obowiązek chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, w tym organizować pracę w sposób zapewniający takie warunki oraz reagować na zmieniające się potrzeby w zakresie bezpieczeństwa.
Dlatego przeciwdziałanie absencji związanej ze zdrowiem psychicznym nie może ograniczać się do benefitów w rodzaju jednorazowego webinaru czy karty sportowej. PIP wskazuje, że działania naprawcze powinny obejmować poziom organizacyjny: audyt stresu zawodowego, poprawę treści pracy, właściwe planowanie czasu, rozwijanie kadry menedżerskiej, usprawnienie komunikacji i zarządzania konfliktami. Ważne są też działania na styku organizacji i pracownika oraz wsparcie indywidualne, w tym możliwość korzystania ze specjalistycznej pomocy.
WHO w wytycznych dotyczących zdrowia psychicznego w pracy rekomenduje działania organizacyjne, szkolenia dla menedżerów i pracowników, indywidualne interwencje wspierające zdrowie psychiczne oraz programy powrotu do pracy po absencji związanej z zaburzeniami
