Tajemniczy ośmiokąt z kamieni po wieży wodnej...?

Czytelnik Kebson na forum Portalu 4lomza.pl zasygnalizował „ciekawostkę, co odkopano na jednej z działek pod budowę” bulwaru nad Narwią. Na zamieszczonym filmiku z lotu drona zaskakujące odkrycie wygląda na część budowli o podstawie 8-kąta przy ulicy Rybaki, równoległej do rzeki. - Sądzę, że jest „wieża wodna”, którą trochę na wyrost można nazywać „wieżą ciśnień” - wstępnie na podstawie nagrania filmowego i zdjęcia / widokówki z forum ocenia regionalista Wojciech Winko.

O odkryciu wiedzą historycy z łomżyńskiej Delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Białymstoku, jednak do oględzin z archeologiem odkrytych pozostałości budowli nie będą o niej się wypowiadać. Wieża wodna, być może, także jako mała „wieża ciśnień” – snuje przypuszczenia Wojciech Winko z LOT w Łomży – mogła, na przykład, służyć do rozprowadzania wody na terenie osiedla Rybaki. - Z uwagi na jej stosunkowo niewielką wysokość i położenie na poziomie rzeki, nie mogła raczej dostarczyć wody kilkadziesiąt metrów powyżej swojego położenia – analizuje nikłą możliwość, że ewentualna wieża wodna była „wieżą ciśnień”. - Z pewnością mogła za to posłużyć do poboru wody dla woziwodów, którymi byli zazwyczaj Żydzi... Zdaniem regionalisty, na razie nie sposób datować, z braku dokumentów, kiedy budowla mogłaby powstać – być może, po powstaniu carskiej guberni łomżyńskiej (1867 – 1915), na przykład, w czwartym ćwierćwieczu XIX wieku...? Można wyobrażać sobie, że wewnątrz budowli z widokówki kryje się (ale nie wiadomo, jak duży) zbiornik na wodę. Możliwe, że woda była jakoś dostarczana z rzeki (pompowana?), tak że jej część mogli do beczek wlewać woziwodowie (stąd ulica Woziwodzka) i za odpłatnością wozić do domów w Łomży, a część służyłaby do rozprowadzania wodociągiem i rurami na terenie osiedla Rybaki...?

Kąpiele miejskie, fontanna i stacja pomp nad rzeką

Trochę więcej światła na hipotezy i domysły rzucają źródła z łomżyńskiego Oddziału Archiwum Państwowego w Białymstoku przy Alei Legionów 36. - Najprawdopodobniej jest to jakiś element konstrukcji, służącej do poboru i przechowywania, a zapewne też dystrybucji wody... – zastanawia się kierownik Anna Jankowska. Na tuż przedwojennym planie Felczaka w pobliżu znajdowała się posiadłość pod adresem Rybaki 11 (ówczesnym), należąca do Zarządu Miejskiego Miasta Łomży: na posiadłości znajdował się budynek, opisany jako „kąpiele miejskie” - pewnie łaźnia, ale raczej to nie drewniany domek po prawej na zdjęciu. „Kąpiele” przedstawia arkusz nr 5 na działce nr 11 (po lewej stronie Flur 6). Natomiast na arkuszu nr 15 z planu Felczaka w lewym górnym rogu widzimy budowle, zaznaczone jako kółeczko i kwadrat z opisem: fontanna (promień 50 cm lub 150 cm) oraz stacja pomp (mająca opis na planie 5 m na 4 m) – wydaje się, na podstawie rozmiarów, że kwadrat może oznaczać fundamenty albo ściany wieży wodnej, tym bardziej, że ta działka po drugiej stronie ulicy Rybaki także należała do Zarządu Miejskiego Miasta Łomży. Być może, odkryto przy okazji budowy 2. etapu bulwaru nieznane elementy ze studni, do której z Narwi była dostarczana woda...?

Przed II wojną ulice w Łomży przebiegały inaczej

Jeszcze więcej światła mogłaby dorzucić analiza szczegółowa planu sytuacyjnego z 1949 r., zatem stworzonego po wojnie, bo to dokument „projekt kanału odpływowego odżelaziacza na stacji pomp wodociągu miejskiego” - znajdujący się w Archiwum w zespole „Starostwo Powiatowe w Łomży. Referat odbudowy”. Na tym planie kreska techniczna prowadzi od rzeki Narew ulicą Żydowską (na terenie bulwaru to droga dojazdowa do Portu Łomża) i skręca w Rybaki w kierunku Mostu Hubala: niedaleko zakrętu widać oznaczenie studni nr 1 i studni nr 2 (bliżej Zielonej). Jak to zinterpretować, w kontekście przedwojennych ulic, o innym przebiegu niż współcześnie? A co na ten temat wiedzą znawcy od inżynierii pomp, fontann, studni, wieży wodnych, sieci wodociągowych – czas pokaże...